ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ:     η απόλυτη ασυμβατότης

2017-02-05

«Δεινόν οι πολλοί, κακούργους όταν έχωσι προστάτας» (Ευριπίδου Ορέστης 772)


Κάποια στιγμή ο κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος καταλήγει στο ότι η ζωή, ως επί το πλείστον, είναι μία διαδικασία απομυθοποίησης. Και πράγματι, καθώς μεγαλώνουμε απομυθοποιούμε ένα-ένα τα παιχνίδια μας, μετά τους μεγαλύτερούς μας, ύστερα τον υλικό κόσμο γενικότερα, και αργότερα ακόμη και τους εαυτούς μας. Και αυτό, επειδή όλα φαίνεται να αλλάζουν και να φθίνουν μπροστά στα μάτια μας, όπως κάποτε ίσως θα καταρρεύσει και ο ίδιος ο πλανήτης. Σκεπτόμενοι λοιπόν ότι όλα τριγύρω μας είναι προσωρινά και εφήμερα , συχνά οδηγούμεθα στη μοιρολατρία και στην αίσθηση της ματαιότητος των πάντων.

Όλοι οι πολιτισμοί και όλες οι θρησκείες στον πλανήτη οικοδομήθηκαν γύρω από αυτή την υπαρξιακή μας ανασφάλεια και την ανάγκη μας για ένα πάγιο σημείο αναφοράς σε έναν κόσμο όπου τα πάντα είναι ρευστά και αναλώσιμα. Ωστόσο, παρά το μεγαλείο πολλών αρχαίων πολιτισμών, οι περισσότεροι απεδείχθησαν εξ ίσου αναλώσιμοι, καθώς οι πυρήνες τους δεν άντεξαν την δοκιμασία του χρόνου. Κι αυτό, επειδή θεμελιώθηκαν στην παροδικότητα του υλικού κόσμου και στην λατρεία της τερατομορφίας. Όμως κάποτε αναδύθηκε ένας πολιτισμός οικοδομημένος στην αιωνιότητα των πραγμάτων και στην συμμετοχή του ανθρώπου σε αυτή την αιωνιότητα, εφ' όσον ο άνθρωπος συνοψίζει και αντιπροσωπεύει το σύμπαν υλικά και πνευματικά. Και ενώ 'τα πάντα ρει', ο Ελληνικός πολιτισμός θα παραμείνει αλώβητος, επειδή ο πυρήνας του θρέφεται από την αέναη έρευνα και αναζήτηση του ωραίου και του αληθινού με επίκεντρο και αφετηρία τον ίδιο τον άνθρωπο. Μέσα από αυτήν την αναζήτηση, η διανόηση αυτού του πολιτισμού ερμήνευσε τα πάντα ποιητικά και ανθρώπινα, καθιερώνοντας την αξία ότι όλα «θέουν» (κινούνται) χωρίς αρχή και χωρίς τέλος και ότι οι μορφές που συγκροτούν το σύμπαν είναι συναρμολογήματα μίας ενωτικής δύναμης που ονομάζεται Έρως. Ο Έρως διακατέχεται από την τάση να συναρμόζει τα διαφορετικά (αλλά συμβατά μεταξύ τους) σωματίδια ή στοιχεία που αιωρούνται στο σύμπαν για να επιφέρει την Αρμονία, δηλαδή την απόλυτη σύνθεση για την ευδοκίμηση των όντων. Όσο πιο ανόμοια τα συμβατά στοιχεία τόσο πιο ευδιάκριτος είναι ο αρμός που τα ενώνει.

Ο Ελληνικός πολιτισμός από μόνος του αποτελεί έναν τέτοιο εύκρατο αρμό μεταξύ όλων των άλλων συστημάτων που άνθισαν και επρόκειτο να ανθίσουν τριγύρω του, επειδή αναγνώρισε την πρωταρχική σημασία του Έρωτος και ότι ο ίδιος ο άνθρωπος είναι το μοναδικό έμψυχο ον που λειτουργεί ως αρμός μεταξύ του υλικού και του πνευματικού κόσμου. Ως μέλη αυτού του ανθρωποκεντρικού πολιτισμού μπορούμε να διακρίνουμε τα πράγματα πιο καθαρά και να είμαστε αισιόδοξοι ότι δεν υπάρχει ματαιότης, εφ' όσον, μέσα από την ανθρώπινή μας εμπειρία, διαβλέπουμε την αιωνιότητα αναδιφώντας τις διαχρονικές αξίες που υπαγορεύει η ενωτική δύναμη. Δια του Έρωτος αναγνωρίζουμε ότι πέρα από την απλή του επιβίωση, αυτό που μετράει για τον άνθρωπο είναι η ερωτική του επιθυμία να συνδεθεί με τα υλικά και πνευματικά στοιχεία που του επιφέρουν την ευδαιμονία. Αυτή η ευδαιμονία επιτυγχάνεται μέσω της αγάπης (σε όλες τις εκφάνσεις της), της υγείας, της σωματοπνευματικής δραστηριότητος, της κοινωνικής και οικογενειακής θαλπωρής και των θεσμών που του εξασφαλίζουν αυτά, δηλαδή τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία και τη φιλοσοφία. Μόνον ενστερνιζόμενοι αυτές τις αξίες μπορούμε να διάγουμε έναν ευτυχή και ευδαίμονα βίο, καθώς απαρτίζουν έναν ανθρώπινο πολιτισμό του ωραίου και του αληθινού.

Δυστυχώς, στην τρέχουσα εποχή της παγκοσμιοποίησης, όλες αυτές οι αξίες απειλούνται, καθώς υπάρχουν δυνάμεις που θέλουν να ισοπεδώσουν τον πλανήτη τόσο από οικονομική όσο και από πολιτιστική άποψη. Αυτή η τάση κερδίζει όλο και περισσότερους οπαδούς, εφ' όσον η ιδέα ενός «παγκόσμιου χωριού» είναι επιφανειακά ελκυστική για τους αφελείς και ανίκανους να συνδυάσουν ιστορία, πολιτισμό και ανθρώπινη φύση στη φαντασία τους. Δεν καταλαβαίνουν ότι ουσιαστικά πρόκειται για μία ομογενοποίηση των πάντων υπό έναν κοινό παρονομαστή ανθρώπινης χειραγώγησης και εκμετάλλευσης σε όλους τους τομείς. Αυτό ισχύει, επειδή σ' έναν ομογενοποιημένο κόσμο δεν θα υπάρχουν ανομοιότητες για οποιαδήποτε αρμονική σύνθεση, καθώς ελλείψει διαφορετικότητας αφαιρείται και η δράση του Έρωτος, όπου «τα ετερώνυμα έλκονται και τα ομώνυμα απωθούνται».

Άρα παγκοσμιοποίηση δεν σημαίνει μία φυσιολογική ένωση των συμβατών στοιχείων, αλλά ένα βεβιασμένο και αδιάκριτο «ανακάτεμα» συντελεστών που δεν είναι συμβατοί μεταξύ τους για να επιτευχθεί αρμονία. Οι συγκρούσεις θρησκειών και μη συμβατών πολιτισμικών αντιλήψεων έχουν αφήσει αθεράπευτες πληγές στην παγκόσμια ιστορία. Είναι πλέον γνωστές οι δυσάρεστες συνέπειες ενός πολυφυλετικού και πολυπολιτισμικού χωνευτηρίου στις κοινωνίες του αγγλοσαξονικού κόσμου, και ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Εδώ πάλι αξίζει να αναφερθούμε στον Αμερικανό στοχαστή Χένρυ Μίλλερ, ο οποίος εξέφρασε την απορία του για την πορεία της χώρας του λέγοντας «Μιλάμε...για την ανακάλυψη της Αμερικής λες και αυτή η άνθηση μπαστάρδων στη Βόρεια Αμερικάνικη ήπειρο σήμανε την συνέχιση της αληθινής ανάπτυξης της ανθρώπινης εξέλιξης».

Και πράγματι, εκεί, απουσία αρμών μεταξύ αντιθέτων, μετά από τον κάματο της ημέρας, ο άνθρωπος αποσύρεται στον ιδιωτικό του χώρο για να προφυλαχθεί από τα επικίνδυνα ασύμβατα σωματίδια που δρουν ανεξέλεγκτα, όπως τους κατά καιρούς ελεύθερους σκοπευτές που αδιακρίτως πυροβολούν τους συμπολίτες τους. Η κατά συνέπεια απόσυρση του ανθρώπου από τα κοινά του τόπου του επιτρέπουν την άνθηση αχαλίνωτων οικονομικών συστημάτων τα οποία λειτουργούν σαν καρκινογόνα κύτταρα. Το κακό είναι ότι, ελλείψει αρμών, αυτά διογκώνονται έξω από τα σύνορα της γενέτειράς τους, εξ ου και η τρέχουσα παγκοσμιοποίηση.

Τέτοια οικονομικά συστήματα βασίζονται στην άκρατη υλιστική κατανάλωση, η οποία ευδοκιμεί μόνο ανάμεσα σε ανθρώπινες μάζες που πρέπει να καλύψουν το κενό της μοναξιάς που έπεται της ιδιωτείας δια της απόκτησης υλικών αγαθών. Οι πληθυσμοί που εντρυφούν στις παραδόσεις τους και στις προαναφερόμενες αξίες του ανθρωπισμού αποτελούν εμπόδιο για την εξάπλωση αυτών των συστημάτων απλούστατα επειδή η απόκτηση της ύλης δεν αποτελεί προτεραιότητα γι' αυτούς. Για να αντιμετωπιστεί αυτό το εμπόδιο, τα καρκινογόνα κύτταρα φύουν πλοκάμια και λειτουργούν σαν «αναδευτήρες» που ξεριζώνουν αυτές τις κοινωνίες και τις εντάσσουν στο γενικότερο συνονθύλευμα. Η εξωτερική πολιτική των Η.Π.Α., με αποκλειστικό άξονα τα «καρκινογόνα» οικονομικά συστήματα, δημιουργεί εντάσεις, οικονομικές κρίσεις και πολεμικές συρράξεις ανά την υφήλιο, οι οποίες οδηγούν τους πληθυσμούς στη μετανάστευση και συνεπώς στην βεβιασμένη μίξη. Κατ' αυτόν τον τρόπο δεν διαλύονται μόνον οι κοινωνίες των μεταναστών, αλλά και οι πολιτισμοί των χωρών όπου αυτοί εισρέουν ανεξέλεγκτα. Εάν λάβουμε υπ' όψη ότι για να καλλιεργηθεί ένας ανθρώπινος πολιτισμός απαιτείται ζύμωση αιώνων σε σταθερές κοινωνίες (όπως και τα συστατικά του μούστου απαιτούν χρόνο σε ένα σταθερό περιβάλλον για να ζυμωθούν και να παράγουν τον άριστον οίνο), οι ραγδαίες δημογραφικές μεταλλάξεις και η αστάθεια που επιβάλλονται τις τελευταίες δεκαετίες επιφέρουν το αντίθετο αποτέλεσμα, δηλαδή την πολιτισμική αποσύνθεση.

Εφ' όσον έχει επιτευχθεί η εθνική και η φυλετική μίξη στις διάφορες περιοχές, επιτυγχάνεται και η πνευματική ομογενοποίηση δια των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Τα δισεκατομμύρια δολάρια που έχουν επενδυθεί στις δορυφορικές τηλεοπτικές επικοινωνίες και στον αμερικάνικο κινηματογράφο σήμερα αποφέρουν καρπούς, καθώς δια του εικονικού εντυπωσιασμού (ειδικά στις εύπλαστες νεανικές ηλικίες) καθορίζουν προβλέψιμες συμπεριφορές τόσο σε κοινωνικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο. Μέσα από θεαματικές ταινίες και τηλεοπτικές σειρές, αρχαίες παραδόσεις και ιστορικά γεγονότα προσαρμόζονται στα μέτρα του «πολιτικά ορθού» σε αντιπαράθεση με αυτό που είναι ιστορικά και ανθρωπιστικά ορθό. Η σύγχυση του ήρωα με τον αντιήρωα και του καλού με το κακό περνούν υπονομευτικά μηνύματα στους ανύποπτους θεατές με σκοπό να διαλυθούν οι ηθικές αρχές και εθνικές ταυτότητες που άλλοτε απάρτιζαν την πολιτισμική ποικιλία του πλανήτη. Για παράδειγμα, ένας διχασμένος ως προς τις πολιτικές του πεποιθήσεις και τις ερωτικές του προτιμήσεις Μέγας Αλέξανδρος και ένας Πτολεμαίος που αφηγείται την ιστορία του πρώτου μακαρίζοντας την «αρμονία που αναδύεται από το ανακάτεμα των φυλών» ορίζουν το επιθυμητό μέτρο για την παγκοσμιοποίηση.

Κατ' αυτόν τον τρόπο βαθμιαίως φιμώνονται και οι φωνές αντίστασης κατά της νέας τάξης πραγμάτων. Όσοι σκεπτόμενοι εκφράζουν την αντίθεσή τους στον εκφυλισμό των εθνικών τους εστιών, παραδόσεων και γλωσσών, χαρακτηρίζονται ως γραφικοί, εθνικιστές, ακροδεξιοί και ρατσιστές. Πράγματι διανύουμε μία περίοδο όπου η λέξη «ρατσισμός» έχει πάρει ενδημικές διαστάσεις και τρομοκρατεί τους πάντες με την ιδέα ότι μπορεί κάποιος να τους αποκαλέσει «ρατσιστές». Στην Ελλάδα, λόγου χάριν, η φράση «Δεν είμαι ρατσιστής, αλλά ....» ηχεί παντού από ανθρώπους που δειλιάζουν να εκφράσουν την αγανάκτησή τους για την κατάσταση μίας κοινωνίας που σε μία δεκαετία είδε την εγκληματικότητα και την ανασφάλεια να εκτοξεύονται ένεκα της μαζικής εισβολής αλλοδαπών στη χώρα τους. Το να βλέπει κάποιος τον τόπο του να κυριεύεται αμαχητί με την ανοχή της κυβέρνησης για πολιτικές σκοπιμότητες δεν είναι ό,τι καλύτερο. Εν τω μεταξύ, οι καιροσκόποι της μαζικής ενημέρωσης εκμεταλλευόμενοι την κατάσταση για την ακροαματικότητα των σταθμών τους, υιοθετούν αντικρουόμενους ρόλους που προκαλούν περαιτέρω σύγχυση στο κοινό. Την μία σπεύδουν να αναφέρουν τα εγκλήματα που διαπράττουν οι αλλοδαποί και από την άλλη επιπλήττουν την Ελληνική κοινωνία κατηγορώντας την ότι διακατέχεται από ξενοφοβία και ρατσισμό εναντίων των «οικονομικών μεταναστών».

Η αλήθεια όμως είναι ότι δεν φταίνε οι αλλοδαποί, αλλά οι προαναφερόμενες καταστάσεις που προκαλούνται από τους «παγκοσμιοποιητές» και τους οδηγούν στην ακούσια εγκατάλειψη των εστιών τους. Δυστυχώς, φυσικό επακόλουθο είναι και οι κατά καιρούς ακρότητες των ντόπιων εις βάρος των μεταναστών, καθώς πολλοί αντιδρούν όπως τα λευκά αιμοσφαίρια εναντίον ενός ξένου σώματος που έχει προσβάλλει τον οργανισμό τους (κάτι που δηλώνει από μόνο του ότι ο «ρατσισμός» και οι «διακρίσεις» είναι φυσικά φαινόμενα όπου υπάρχει βεβιασμένη σύντηξη μη συμβατών στοιχείων). Παράλληλα, ρατσιστές είναι και αυτοί που σηκώνουν πανό κατά του ρατσισμού, διοργανώνουν «αντιρατσιστικά συλλαλητήρια» και συχνά καταφεύγουν στην αναρχία και στην βία για να επιβάλλουν τις «φιλανθρωπικές» απόψεις τους. Με άλλα λόγια, η όλη κατάσταση διαιωνίζει έναν φαύλο κύκλο βίας και ανασφάλειας από όλες τις πλευρές, που μακρόχρονα οδηγεί τους πάντες να 'κλειδαμπαρωθούν' στα σπίτια τους. Αυτό που ακολουθεί είναι η κοινωνική αδιαφορία και απόσυρση, που με την σειρά της επιτρέπει τα καρκινογόνα κύτταρα μίας καταναλωτικής κοινωνίας να ριζώσουν για καλά γύρω από την οικιακή τηλεθέαση. Πρόκειται για οξύμωρο σχήμα, αλλά η ειρωνεία είναι ότι ο πραγματικός ρατσισμός έγκειται στη διάλυση των εθνών για να επιτευχθεί η ομογενοποίησή τους.

Σ' αυτό το σημείο δικαιολογημένα θα μπορούσαμε να πούμε ότι «το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω». Ο κόσμος έχει χαράξει την πορεία του και ό,τι αυτό συνεπάγεται. Θα μπορούσαμε να γίνουμε και πιο κυνικοί σκεπτόμενοι ότι τόσες και τόσες μορφές ζωής και τόσοι πολιτισμοί ήλθαν, είδαν και απήλθαν, άρα που το κακό εάν απέλθουμε κι εμείς, εφ' όσον «τα πάντα ρει»; Καιρός μας δεν είναι, εφ' όσον ο κόσμος μας έχει μάλλον γεράσει;

Και έτσι να είναι, επικαλούμενοι τον μύθο της Πανδώρας, θα πρέπει να καταπολεμήσουμε την ηττοπάθεια με γνώμονα την Ελπίδα που ελευθερώθηκε όταν άνοιξε η περίεργη αυτή γυναίκα το κουτί. Αρμοσκοπώντας τις καταστάσεις, θα πρέπει να κάνουμε μία συλλογική προσπάθεια να σώσουμε τον Ελληνικό Αρμό, εφ' όσον αυτός πάντοτε αποτελούσε σημείο αναφοράς για το αμετάβλητα ωραίο και αληθινό. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, πρέπει να ξανακοιτάξουμε την εποχή της νιότης μας και να επαναφέρουμε τα νεανικά στοιχεία που έχουν χαθεί στους ανέμους του χρόνου. Πρέπει να μην πάψουμε να μελετούμε την αρχαία Ελλάδα που γέννησε αυτές τις αξίες ως ξένο σώμα, εφ' όσον ζει στην γλώσσα μας και στις παραδόσεις μας. Ας μην αρνηθούμε την καταγωγή μας φοβούμενοι ότι θα χαρακτηριστούμε γραφικοί, αλλά να επενδύσουμε σ' αυτήν. Συγχρόνως, ας μη καταντήσουμε «προγονόπληκτα μηρυκαστικά» μακαρίζοντας την αρχαία δόξα χωρίς να τη διαιωνίζουμε οι ίδιοι.

Εξ άλλου δεν ήταν όλα ρόδινα στην αρχαιότητα. Από τους Πελοποννησιακούς πολέμους έως και τον εμφύλιο πόλεμο της δεκαετίας του '40, έχουμε κάνει πολλά λάθη εκ των οποίων οφείλουμε να αποκομίσουμε πολλά διδάγματα διαλέγοντας μόνο τα θετικά στοιχεία για να τα ενσωματώσουμε στην καθημερινότητά μας. Το προνόμιο του Έλληνα έναντι όλων των άλλων είναι ότι έχει άμεση πρόσβαση στις αιώνιες αξίες του πολιτισμού του όπως έχουν επιβιώσει στις κοινωνίες έως και πρόσφατα.

Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που ενταχθήκαμε στον μακάβριο χορό της παγκοσμιοποίησης. Η μνήμη αυτού που ήμασταν είναι ακόμα νωπή. Και ενώ ελλοχεύουν εκφυλιστικές δυνάμεις παντού, ακόμη και στις εκάστοτε κυβερνήσεις μας (όπως διαφαίνεται στη σύγχρονη «μνημοκτόνο» Ελληνική παιδεία) οι αξίες αυτές εμπεριέχονται στη ζωντανή Ελληνική μας γλώσσα. Στο εξωτερικό μπορεί να διδάσκεται η Ελληνική γραμματεία κατά τρόπο ακαδημαϊκό, αλλά μόνον ένας Ελληνόφωνος μπορεί να συμμερισθεί τις σκέψεις ενός Ομήρου, ενός Πλάτωνος, ή ενός Αριστοτέλους και να νοιώσει τις αποχρώσεις του λόγου τους εφ' όσον είναι πιο οικείες στην Ελληνική γλώσσα και ψυχή. Όπως μόνον ένας που έχει μεγαλώσει με τα ακούσματα του έρωτος, της αγάπης, της φιλίας καιτης στοργής μπορεί να ερμηνεύσει σωστά μία Καινή Διαθήκη η οποία είναι εμποτισμένη με αυτές τις Ελληνικές έννοιες.

Εντρυφώντας σε όλα αυτά θα μπορούσαμε να αποτελέσουμε ξανά τον φάρο για την παραπλανημένη ανθρωπότητα και όπως παλαιότερα να εξάγουμε πνευματικό φως που πιθανώς θα αρμολογήσει εκ νέου τον πλανήτη. Εάν δεν μπορούμε να πείσουμε τον υπόλοιπο κόσμο για την πρωταρχικότητα του Έρωτος και της Αρμονίας στο σύμπαν, τουλάχιστον θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε να αποτελούμε έναν αρμό μεταξύ των αντικρουόμενων δυνάμεων που παραδέρνουν τριγύρω μας και να καταπολεμήσουμε τα μη συμβατά στοιχεία που τελευταία εισρέουν από όλες τις κατευθύνσεις. Διατηρώντας την υγιή μεταξύ μας επικοινωνία μέσω της γλώσσας και τις αρχέγονες παραδόσεις μας θα αποτρέψουμε την ένταξή μας σε έναν χώρο που μερικοί αφελείς ονομάζουν 'παγκόσμιο χωριό', κατοικημένο αποκλειστικά από ιδιωτείες (λέξη που πολύ σωστά χρησιμοποιούν οι άγγλοι για το 'ηλίθιος' = idiot).

(Απόσπασμα από το βιβλίο του Π.Τ. Ζαχαρίου "Αρμοσκοπώντας" 2005, εκδόσεις ΔΩΔΩΝΗ)