Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΩΡΟ ΓΗΡΑΣ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ

2017-01-25

Όπως κατεγράφησαν δια των Ολυμπιακών Αγώνων


(ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ Π. Τ. ΖΑΧΑΡΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΣΠΕΤΣΕΣ 2004)

Τι κάνει κάποιον που έχει ζήσει έναν πλήρη κύκλο ζωής να αναστενάζει με πόθο κάποια στιγμή; Τι άλλο από τα νιάτα του - τότε που το σώμα μπορούσε να συμβαδίσει με τις πάντα νέες ορέξεις και πόθους της ψυχής του. Ας μιλήσουμε λοιπόν για σφρίγος, νιάτα και ορμή - με σκέψη και γλώσσα καθαρή - για το πνεύμα του κάλλους κι αγαθού, του ωραίου και του αληθινού. Ας μιλήσουμε για νιάτα, αλλά όχι για αυτά που αφορούν τον άνθρωπο, αλλά έναν πολιτισμό που είχε την εμπειρία της απόλυτης νιότης και συνεπώς καθιέρωσε το μέτρο με το οποίο μπορούμε να αξιολογήσουμε τον ανθρωπισμό ανά την υφήλιο. Το πρότυπο και το σωστό μέτρο έχει εφαρμοστεί στους Ολυμπιακούς, και σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε, έχουμε την ανάγκη ενός τέτοιου μέτρου.

Εάν θέλουμε να αξιολογήσουμε την ποιότητα ή την απουσία ανθρωπισμού σε ένα πολιτισμό, θα μπορούσαμε να παραλληλίσουμε την πολιτισμική του ανάπτυξη με αυτή του ανθρώπου. Αλλά για να επιτευχθεί αυτό, πρέπει πρώτα να ορίσουμε τι είναι το επιθυμητό και στις δύο περιπτώσεις - δηλαδή, όπως ένας υγιής άνθρωπος πρέπει να διανύσει όλα τα στάδια ανάπτυξης ώστε να εκπληρώσει τις δυνατότητές του, έτσι και ένας πολιτισμός θα πρέπει να διανύσει όλα αυτά τα στάδια για να βιώσει τον «Χρυσό» του Αιώνα.

Η περίοδος ουσιαστικής διαμόρφωσης ενός ανθρώπου φτάνει έως το τέλος της δεύτερης δεκαετίας, όταν το άτομο σταδιακά γνωρίζει το περιβάλλον, διευρύνει το λεξιλόγιο και μαθαίνει το σώμα του και τη σχέση με το πνεύμα του. Η άθληση παίζει σημαντικό ρόλο, εφόσον ένα υγιές σώμα έχει περισσότερες πιθανότητες να φιλοξενήσει ένα υγιές πνεύμα. Ωστόσο, η οικογένεια και η κοινωνία πρέπει να εξασφαλίσουν αυτές τις προϋποθέσεις ώστε ο νέος να αποκτήσει την δυναμική και ερωτική ωριμότητα για να ζήσει με γνώμονα την αρετή. Εάν κάποια τραυματική εμπειρία του στερήσει αυτά κατά τα πρώιμα στάδια, η ανάπτυξή του θα είναι ελλιπής με αρνητικό αντίκτυπο αργότερα.

Το ίδιο ισχύει για έναν λαό ή πολιτισμό, αφού, για να αναπτυχθεί ανθρωπιστικά, πρέπει να διανύσει τα νεανικά του στάδια σε σχέση με το περιβάλλον, την γλώσσα και την καλλιέργειά του. Για να αναπτυχθεί στο έπακρον η δομή του θα πρέπει να λειτουργεί με γνώμονα την ολοκλήρωση του ανθρώπου.

Κι ακριβώς επειδή ο πολιτισμός που γέννησε το Ολυμπιακό Πνεύμα βίωσε ποιοτικά τα νιάτα του, καθιέρωσε τα ιδανικά που θα πρέπει να ασπασθεί ο κόσμος για να λειτουργεί ως ένα υγιές σύνολο. Αυτός ο πολιτισμός δεν οφείλεται σε κάποια ανωτέρα Ελληνική φυλή, αλλά στις συνθήκες που επέτρεψαν στον Ελληνικό κόσμο να ζήσει έναν πλήρη κύκλο ζωής οδηγώντας τον στη σοφία και στο ιδεώδες του ανθρωπισμού. Τούτο θα έλεγα δεν συμβαίνει με τον υπόλοιπο δυτικό κόσμο από την Ρώμη έως και τις Η.Π.Α., ο οποίος, στερούμενος αυτά τα πρώιμα στάδια, σήμερα οδηγεί την υφήλιο σε μαρασμό.

Όμως οι Ολυμπιακοί λειτουργούν ως μέτρο που καταγράφει το επίπεδο του ανθρωπισμού καθ' όλη την ιστορική πορεία και ορίζουν την επιθυμητή ποιότητα του πολιτισμού στον πλανήτη. Η ανά τετραετία τέλεση των Ολυμπιακών κατέγραψε τους βιορυθμούς του Ελληνικού κόσμου, ενώ η απουσία τους για 1600 χρόνια εσήμανε τον δογματικό σκοταδισμό. Η επαναφορά τους ως παγκόσμιο θεσμό το 1896 εξέφρασε την ανάγκη που είχε η ανθρωπότητα για ένα σημείο αναφοράς με επίκεντρο τον άνθρωπο που έβγαινε διαμελισμένος από τα γρανάζια της Βιομηχανικής Επανάστασης. Στις μέρες μας είναι πλέον πασιφανές ότι πραγματικά η μορφή των Ολυμπιακών Αγώνων λειτουργεί ως παλμογράφος που δείχνει την κατακόρυφη πτώση του ανθρωπισμού στον πλανήτη. Ο υποβόσκων φόβος μίας τρομοκρατικής ενέργειας κατά την διάρκεια κάθε Ολυμπιάδος μαρτυρεί την κατάντια ενός κόσμου που στερήθηκε τα πολιτισμικά του νιάτα.

Η μόνη μας ελπίδα για ένα ελιξίριο νεότητας έγκειται στην αποκωδικοποίηση της πεμπτουσίας του Ολυμπιακού Πνεύματος. Μία μεταφορική αναδρομή θα μπορούσε να μας αποκαλύψει τους παράγοντες που διαμόρφωσαν την νεότητα του Ελληνικού κόσμου. Κατόπιν, θα πρέπει να συνεχίσουμε την ιστορική διαδρομή έως το παρόν επισημαίνοντας τους λόγους που αντί να συνεχισθεί ανοδικά αυτή η πορεία, ο Δυτικός Κόσμος παρεξέκλινε του κλασσικού ανθρωπισμού και αναπτύχθηκε έτσι ώστε να οδηγηθεί σε ένα καταστρεπτικό σύστημα υπερκατανάλωσης.

******

Στην πρώιμη ηλικία του, οι συνθήκες στον Ελληνικό χώρο επέτρεψαν τους κατοίκους του να ερμηνεύσουν την φύση μέσα από τα γεμάτα φαντασία μάτια ενός περίεργου παιδιού. Η απαράμιλλη ποικιλομορφία του Ελλαδικού χώρου συγκροτούσε έναν παιχνιδότοπο φαντασίας που κάτω από την διαύγεια του Ελληνικού ουρανού πλαισίωνε την ανθρώπινη δραστηριότητα με τέτοιο τρόπο που ενέπνευσε ισάξιους μύθους και σκέψεις που αντικατοπτρίζουν μία παιχνιδιάρικη εποχή.

Σε αυτό το νεανικό στάδιο, οι Έλληνες ανέπτυξαν μία μοναδική γλώσσα για να συμβαδίζει με τις παρατηρήσεις τους και με τις εμπειρίες τους. Τα σημασιολογικά πεδία λέξεων ερέθιζαν τόσο ποιητικά, που οι ήχοι και οι σκέψεις λειτουργούσαν ερωτικά (και τι εξανθρωπίζει περισσότερο από τον Έρωτα;). Ωστόσο, η Ελληνική γλώσσα είναι η μόνη γλώσσα της οποίας η λέξη «λέξις» παράγεται από το «λέγω», η αρχική σημασία του οποίου είναι πιθανώς «ξαπλώνω ερωτικά», εφόσον ετυμολογείται από το «λέγω» που αρχικά σήμαινε «κατακλίνομαι», «κοιμίζω», εξ ου και το «λέχος» (συζυγική κλίνη). Ο πολιτισμός που προήγαγε αυτή η γλώσσα διακηρύττει αυτό που είπε και ο Ησίοδος: ότι μαζί με το Χάος, εν αρχή ην ο Έρως - η δύναμη που ενώνει ώστε να ακολουθήσει η γέννησις. Με αυτή την αντίληψη της κοσμογονίας επόμενο ήταν να γεννηθεί και η λέξη «αρμονία», καθώς εκεί που υπάρχει ένωση (αρμογή καταστάσεων που δεν ταυτίζονται) υπάρχει και «αρμός».

Η ίδια η λέξη «Θεός» μαρτυράει αυτή την ποιητική ερμηνεία των πραγμάτων, καθώς προέρχεται από το «θέω» που σημαίνει «τρέχω». Παρατηρώντας την κυκλική κίνηση της φύσεως και την διαδρομή του Ηλίου το θείον «έτρεχε» για τους Έλληνες. Και εφόσον η Ελληνική σκέψη επικεντρωνόταν στον άνθρωπο, οι θεότητες ήταν ανθρωπόμορφες. Ήσαν ικανές μέγιστης ορμής, εξ ου και τα αθλητικά κορμιά των Ολυμπίων που ενσάρκωναν ομορφιά, δύναμη και ζωντάνια σε συνάρτηση με το νεαρό του Ελληνικού Κόσμου. Η βαθιά κατανόηση τόσο του ερωτικού στοιχείου όσο και της φύσεως του ανθρώπου παρήγαγε τον ανθρωπιστικό άξονα του Ελληνικού πολιτισμού και της Ελληνικής θρησκείας. Ήταν ένας συνδυασμός που φαίνεται να ελευθέρωνε την σκέψη από περιοριστικά και αναλλοίωτα δόγματα αφού οι ίδιοι οι θεοί ήσαν αποτέλεσμα μακράς εξέλιξης και διεργασίας.

Ο έρως και η κίνηση μεταξύ θνητών και θεοτήτων καλλιέργησαν μία συνείδηση που παρήγαγε μύθους με ηθικά διδάγματα και σεβασμό προς την φύση. Ο Βασιλιάς Ερυσίχθονας, λόγου χάρη, τιμωρήθηκε με ακόρεστη πείνα, επειδή αποψίλωσε το ιερό άλσος της θεάς Δήμητρας για να επεκτείνει την τραπεζαρία του. Ο σύγχρονος κόσμος, ελλείψει τέτοιων αναφορών, δεν κατανοεί πλέον ότι «η Ύβρις τιμωρείται». Όπως ο Ερυσίχθων, ο σύγχρονος άνθρωπος ασελγεί στη φύση και είναι επίσης καταδικασμένος να νοιώθει ακόρεστη πείνα. Οξύμωρο είναι το ότι η επιστήμη

χρησιμοποιεί την λέξη «υβρίδιο» (από το 'ύβρις') ως κάτι θετικό, ενώ για τους Έλληνες ήταν ατιμωτικό.

Αργότερα στη ζωή, όπως ένας υγιής έφηβος μαθαίνει το σώμα του, έτσι και οι Έλληνες της νεανικής εποχής πειραματίστηκαν με την άθληση. Η ίδια η λέξη «γυμναστική» (από το «γυμνός») δηλώνει την αγάπη για το σώμα. Ντροπή για τις λειτουργίες του δεν υπήρχε, όπως δηλώνουν και τα φαλλικά σύμβολα που είναι διάσπαρτα στην τέχνη της εποχής. Εδώ η ερωτική ορμή αναγνωρίζεται ως κινητήριος δύναμη των πάντων πολύ πιο πριν από τις σχετικές θεωρίες του Ζίγκμουντ Φρόυντ και άλλων.

Την θαλπωρή, καθοδήγηση και ασφάλεια της οικογενειακής εστίας, την βρήκαν οι Έλληνες στις πόλεις-κράτη τους που αποτελούσαν τα κύτταρα του Ελληνικού κόσμου. Οι ανθρώπινες διαστάσεις αυτών των πόλεων επέτρεπαν στους κατοίκους να έχουν όχι μόνο υγιή συναναστροφή μεταξύ τους, αλλά και να ζουν με αμεσότητα στην περιβάλλουσα φύση που τους έτρεφε. Οι κυκλικοί χοροί με 'συζευγμένας τας χείρας' των χορευτών απεικονιζόμενοι σε αγγεία της εποχής συμβολίζουν την κοινωνική τους αλληλεγγύη και την αγάπη μεταξύ τους.

Σε αυτή την κοινωνική δομή στρέφεται η ανθρωπιστική σκέψη που αναπτύχθηκε στην υψηλή φιλοσοφία. Φυσικό επακόλουθο ήταν και ο ανταγωνισμός μεταξύ αυτών των πόλεων που συχνά οδηγούσε και σε διαμάχες. Όμως οι διαμάχες φαίνεται να είχαν και θετικά αποτελέσματα γιατί κατέστειλαν την υπερτροφία μίας πόλης εις βάρος του συνόλου. Το σφρίγος του Ελληνικού κόσμου οφειλόταν σε αυτό το οξύμωρο σχήμα: αφενός μεν μία δυνατή εθνική συνείδηση, αφετέρου δε εσωτερικές διαμάχες. Οι Έλληνες, ως ποιητές, διέκριναν αρμονία μεταξύ τέτοιων συγκρούσεων. Εξ άλλου, η Αρμονία, όπως προαναφέραμε, ήταν η κόρη δύο τέτοιων αντιθέτων: της Αφροδίτης (του έρωτα) και του Άρεως (του πολέμου).

Αυτή η νεανική αρμονία εορταζόταν στους Ολυμπιακούς Αγώνες - απαύγασμα της ποιητικής ερμηνείας του θείου, μίας κοινής γλώσσας, της αγάπης για την ανθρώπινη μορφή και του ανθρωπίνου μέτρου των πόλεων. Οι Ολυμπιακοί κατέγραψαν την ικμάδα του Ελληνικού κόσμου κατά την κλασσική εποχή, όπως εξάλλου μαρτυρεί και η τέχνη που την συνόδευσε. Αγάλματα σαν αυτό του «Δισκοβόλου» του Μύρωνος είναι ενδεικτικά της νεανικής αντίληψης των πραγμάτων, εφ' όσον μόνο σε μία άνθιση πολιτισμικού σφρίγους μπορεί να υπάρξει τέτοια ιδανική προσέγγιση της ανθρώπινης μορφής σε σχέση με την σημερινή μετάλλαξη που εκτίθεται στα μουσεία της γερασμένης μας εποχής.

Ο Πελοποννησιακός πόλεμος αποδυνάμωσε την κυτταρική δομή του Ελληνικού κόσμου και έστρωσε τον δρόμο για την μέση του ηλικία: την Ελληνιστική Εποχή. Με την επέλαση της Μακεδονικής Φάλαγγας οι πόλεις κράτη δεν θα ευδοκιμούσαν ποτέ ξανά ως αυτοδύναμες οντότητες. Όπως ένας μεσήλικας που έχει ζήσει έντονα κάποτε γίνεται πιο συνεσταλμένος και επιδιώκει αυτογνωσία, έτσι και ο Ελληνικός κόσμος αποτίμησε και απέθεσε τις πνευματικές του κτήσεις σε σχολεία και βιβλιοθήκες όπως εκείνη της Αλεξάνδρειας. Όμως άνευ του νεανικού του σφρίγους, ο Ελληνισμός κατέστη εύκολη λεία για το παραπροϊόν του Ελληνικού κόσμου: την Ρώμη.

Και εδώ οι Ολυμπιακοί κατέγραψαν τους πτωτικούς βιορυθμούς του Ελληνικού κόσμου, όταν κατά την Ρωμαϊκή Περίοδο ο επαγγελματισμός και οι δωροδοκίες ήταν συνήθη φαινόμενα στους Ολυμπιακούς Αγώνες που είχαν αποσυνδεθεί από το αθλητικό ιδεώδες της κλασσικής αρχαιότητος.

Καθώς κάποιος πλησιάζει τη δύση του, έχει την τάση να στρέφεται προς την θρησκεία ελπίζοντας για κάποιο είδος συνέχειας ή αναγέννησης. Η Στωική φιλοσοφία

και άλλες δοξασίες είχαν στρώσει τον δρόμο για την έως τότε μάλλον απίθανη σύζευξη Ελληνισμού και Ιουδαϊσμού. «Απίθανη» επειδή επρόκειτο για αντιμαχόμενα στοιχεία: αυτό του ανθρωποκεντρισμού και εκείνο του θεοκεντρισμού, αντίστοιχα - αλλά και του ερωτισμού και αυτό της καταστολής κάθε πάθους. Οι δύο αυτές μη συμβατές μεταξύ τους κοσμοαντιλήψεις παρήγαγαν τον Χριστιανισμό, του οποίου η ερμηνεία και η εκμετάλλευση από τις εκάστοτε εξουσίες κατάφεραν καίριο πλήγμα στη φιλοσοφία και συνεπώς στην αρμονία του αρχαίου κόσμου. Ήταν πράγματι κάτι σαν την σύζευξη ενός «ίππου» και ενός «όνου». Το προϊόν τους: ένα τραγελαφικό υβρίδιο, δηλαδή ένας «ημίονος». Ένα μουλάρι είναι στείρο. Δεν παράγει. Σε αυτή την κατάσταση αργότερα έκλεισαν όλες οι φιλοσοφικές σχολές στην Ελλάδα, και παρόλο που οι θεοί επιβίωσαν στην μορφή Αγίων, η δογματική ερμηνεία του θείου αφαίρεσε την έννοια της κίνησης και του έρωτος αφού το θείον είχε πάψει πλέον να «θέει». Είχε πάψει να ερωτοτροπεί με τους θνητούς όπως είχε κάνει για πολύ καιρό στον κλασσικό ελληνισμό με ελάχιστες αλλά σοβαρές εξαιρέσεις. Ό,τι είχε να πει το είπε και μετά αποχώρησε καθίζοντας στον ουράνιο θρόνο ως κριτής και τιμωρός. Αυτή η παύση της κίνησης επέφερε καίριο πλήγμα στην πνευματοσωματική ορμή του Ελληνικού κόσμου, δηλαδή στην έννοια της αλληλουχίας πνεύματος και σώματος. Ο Έρως είχε εκνικηθεί από το ένστικτο του θανάτου και την άσκηση - πασιφανές και στις Βυζαντινές αγιογραφίες που απεικονίζουν το σώμα αποσκελετωμένο για να δοθεί έμφαση στην ψυχική ανάταση. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες κατέγραψαν αυτή την στασιμότητα του θείου και το σχίσμα από το σώμα όταν το 394 ο Θεοδόσιος απαγόρευσε την τέλεσή τους.

Από την παιδικότητα της αρχαϊκής εποχής, την εφηβεία και ακμή της κλασσικής, την ωριμότητα της Ελληνιστικής, το γήρας της Βυζαντινής έως και της σύγχρονης, ο Ελληνικός κόσμος έχει ολοκληρώσει τον κύκλο του και δεν έχει τίποτε άλλο να πει από το να ελπίζει στην αναγέννησή του.

Ένα ερώτημα που πρέπει να λάβει απάντηση είναι: Γιατί μετά από 1500 χρόνια, παρά την «Αναγέννηση» και μερικές τάσεις Ρομαντισμού, δεν υπήρξε παρόμοια πολιτισμική άνθηση στον πλανήτη με άξονα τον άνθρωπο ειδικά στην Δύση, όπου, όπως πολλοί ισχυρίζονται, κληροδοτήθηκε ο αρχαίος Ελληνικός πολιτισμός; Γιατί δεν δημιουργήθηκε κάτι παρόμοιο με τους Ολυμπιακούς Αγώνες;

Αυτό το ερώτημα εύκολα απαντάται, εάν συγκρίνουμε τον πολιτισμικό κύκλο του Ελληνισμού με αυτόν των άλλων περιοχών του Δυτικού κόσμου που έμμεσα ή άμεσα δέχτηκαν την επίδραση του πρώτου.

Ένας ατυχής αλυσιδωτός εκπολιτισμός από την Ρώμη έως και την Βρετανία έμελλε εσπευσμένως να ανασύρει βάρβαρα φύλα από τα πρώιμα στάδια ανάπτυξης σε έναν κόσμο που είχε σχεδόν ολοκληρώσει τον «ηλικιακό» του κύκλο. «Ατυχής» επειδή αυτή η μετάβαση τους στέρησε το αυτούσιο στάδιο της πολιτισμικής νιότης. Και όπως προαναφέρθηκε, η στέρηση αυτών των φάσεων προκαλεί τραυματικές συνέπειες είτε πρόκειται για ανθρώπους είτε για πολιτισμούς. Αυτό που ισχύει και στις δύο περιπτώσεις είναι ότι συμπεριφέρονται ακριβώς όπως ένας νεόπλουτος, δηλαδή ρίχνονται στην άκρατη κατανάλωση.

Πολιτισμικά ο Ελληνικός κόσμος διένυε τη μέση ηλικία όταν τα Ιταλικά φύλα ευρίσκοντο στην νηπιακή ηλικία. Το Ελληνικό πάνθεον είχε προ πολλού ιδρυθεί και η Ελληνική λογοτεχνία άνθιζε, όταν τα φύλα αυτά που θα συγκροτούσαν την Ρώμη ακόμη περιοριζόταν στην απλοϊκή θεοποίηση αντικειμένων και των πράξεων. Χωρίς τους καρπούς της δικής τους φαντασίας υποχρεώθηκαν να συμπληρώσουν το κενό από το Ελληνικό πάνθεον και την Ελληνική γλώσσα για να κατανοήσουν τις λεπτές έννοιες που ξαφνικά εκλήθησαν να γνωρίσουν. Τούτο τους προκάλεσε μία έντονη αίσθηση πολιτιστικής κατωτερότητας. Ο Οράτιος ομολόγησε αυτό όταν είπε: «Η ηττημένη Ελλάς υπέταξε τον τραχύ της κατακτητή».

Ελλείψει λογοτεχνικής και φιλοσοφικής πρωτοτυπίας, οι Ρωμαίοι έγιναν «τέρατα» πρακτικότητας και ανεδείχθησαν ως οι μεγαλύτεροι μηχανικοί και κτίστες δρόμων του τότε κόσμου, αλλά το απαύγασμα της ευφυΐας τους ήταν η κατανάλωση του φυσικού πλούτου της αυτοκρατορίας. Χωρίς πόλεις κράτη, η Ρώμη έμελλε να υπερτροφήσει, και αντί να διαμορφώνει ανθρωπισμό, παρήγαγε υπερκαταναλωτικές μάζες που συμπεριφερόταν προς στη φύση έχοντας την αίσθηση ατιμωρησίας, γεμίζοντας τις αρένες με ζώα για να προσφέρουν θεάματα αιματοχυσίας. Η άκρατη κατανάλωση του Ρωμαϊκού κόσμου δεν γίνεται πουθενά τόσο εμφανής όσο στα φαγοπότια τους. Ανομοίως με τους Έλληνες προκατόχους τους, οι Ρωμαίοι έφθαναν στον κορεσμό και μετά προκαλούσαν εμετό για να συνεχίσουν την κραιπάλη. Ούτε λόγος για αθλητικούς θεσμούς όπως οι Ολυμπιακοί Αγώνες, επειδή μη έχοντας βιώσει πολιτισμικά νιάτα και συνεπώς μη έχοντας εμβαπτιστεί στον ερωτισμό, περιφρονούσαν τους γυμνικούς αγώνες.

Καθώς εξαπλωνόταν σαν αδηφάγο κύτταρο, η Ρώμη ξερίζωνε κι άλλες ημιάγριες ανθρώπινες ομάδες από το βρεφικό στάδιο ανάπτυξης, για να μην πω από την μήτρα. Καθώς οι λεγεώνες προέλαυναν βορειοδυτικά, ιστορικοί σαν τον Πολύβιο και τον Στράβωνα, κατέγραψαν υπερβόρεια φύλα που διέπρατταν αιμομιξία και ανθρωποφαγία. Ο αντίκτυπος επρόκειτο να φτάσει έως τις μέρες μας στο υπόβαθρο των συγχρόνων κοινωνιών της Δύσης, εφ' όσον εντός τετρακοσίων χρόνων είχαν εκχριστιανισθεί. Η Αυτοκρατορία είχε φτάσει στο γήρας της. Η μονοθεϊστική θρησκεία είχε κάνει την εμφάνισή της και εκεί. Από το βρεφικό κουλούριασμα στις σπηλιές και μετά στα ιμάτια ενός γέροντα.

Πως θα μπορούσαν αυτοί οι λαοί να ιδρύσουν θεσμούς σαν τους Ολυμπιακούς αφού προτού μάθουν τα κορμιά τους γνώρισαν την ντροπή; Τη σχέση Λόγου και Έρωτος ποτέ δεν αντελήφθησαν. Δεν είχαν καν προλάβει να αναπτύξουν δικό τους λεξιλόγιο που θα τους επέτρεπε στενότερη σχέση με τις αξίες ενός προηγμένου πολιτισμού, και υποχρεώθηκαν να υιοθετήσουν μία ξένη γλώσσα. Η Λατινική εντελώς αντικατέστησε πολλές εντόπιες λαλιές όπως των Βησιγότθων στην Ισπανία και των Κελτών και Γερμανών στην Γαλατία, εξ ου τα Ισπανικά και τα Γαλλικά αντίστοιχα. Συνεπώς, οι σκέψεις αυτών των μαζών δεν ερεθίζονται πλέον από ποιητικές έννοιες, αλλά από ήχους. Δεν είχαν καλά-καλά καταγράψει μύθους και παραδόσεις, όταν κλήθηκαν να ασπαστούν ξένες ερμηνείες για τον κόσμο και το θείο.

Η αμάθεια ενέδωσε στον θρησκευτικό φανατισμό. Οι λαοί της Ευρώπης ερμήνευσαν τον Χριστιανισμό ως την απάντηση σε ό,τι τους προκαλούσε σύγχυση. Και για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας εξαπολύθηκαν διωγμοί κατά των «απίστων» που αποκορυφώθηκαν με τις Σταυροφορίες και την Ιερά Εξέταση.

Η περίτεχνη γοτθική αρχιτεκτονική που ακολούθησε, παρά την εξαίσια κατεργασία της πέτρας στην ουρανομήκη σχεδίαση αυτών των ναών, δεν αποκρύπτει το σκυθρωπό ύφος της κατηφούς μορφής των αψίδων που μοιάζουν να κρέμονται σαν τις «ρυτίδες» ενός πρόωρα γερασμένου κόσμου- ενός κόσμου που δεν γεύτηκε τον Έρωτα. Η αρμονία που απορρέει από έναν Παρθενώνα δεν επιτεύχθηκε ποτέ στην Δύση, εφόσον δεν υπήρξε η έννοια «Έρως» για να ενώσει και να δημιουργήσει «αρμούς».

Και μάλιστα η έλλειψη του ερωτικού αλλά και Διονυσιακού στοιχείου σε αυτές τις πουριτανικές αιρέσεις που ένεκα του Ιουδαιοχριστιανισμού κατηγορηματικά περιφρονούσαν τις εγκόσμιες απολαύσεις της ζωής παρήγαγε εσωστρεφείς κοινωνίες και ανθρώπους που έπρεπε να καταστείλουν πολλά ανθρώπινα πάθη. Ελλείψει εξωστρέφειας, πολλοί παθιάστηκαν και κατεγίνοντο σε συλλογές και βιβλία.

Η αναζήτηση κάποιας εθνικής ταυτότητας με γόητρο οδήγησε πολλούς ρομαντικούς μελετητές στην Ελλάδα, και πολλοί λεηλάτησαν την χώρα μας και πήραν αρχαιότητες (όπως είχαν πράξει και οι Ρωμαίοι) για τις συλλογές τους και τα μουσεία τους για να συμπληρώσουν το ιστορικό κενό. Και μάλιστα οι Ρομαντικοί του 18ου και 19ου αιώνος εξέφραζαν τον ευσεβή πόθο ότι η αρχαία Ελλάδα ήταν η παιδική ηλικία της Ευρώπης.

Δυστυχώς γι αυτούς, η κοινωνική δομή ενός λαού είναι το σύνολο του δικού του πολιτισμικού γονιδιώματος. Έως την πρόσφατη επαφή τους με την εκφυλιστική επίδραση της διεθνούς μαζικής ενημέρωσης, οι Ελληνικές κοινωνίες - ειδικά στην επαρχία - διατηρούσαν μία απίστευτη σχέση με το παρελθόν και χαίρονταν την υγιέστερη κοινωνική δομή στην Ευρώπη. Οι Έλληνες ακόμη χόρευαν και ενίοτε σήμερα χορεύουν κυκλικά σε πόλεις και στην ύπαιθρο. Ο Αμερικανός συγγραφέας Henry Miller εντυπωσιάστηκε τόσο με την Ελλάδα του 20ου αιώνος που έγραψε Τον Κολοσσό του Μαρουσίου, ένα εγκώμιο για την ανθρωπιστική σπουδαιότητα της χώρας. Παρά τα σκοτεινά χρόνια του ξένου ζυγού, η αδιαίρετη εξέλιξη της Ελληνικής γλώσσας και η διατήρηση των παραδόσεων του γένους λειτούργησαν ως αγωγοί μνήμης στις Ελληνικές κοινωνίες. Επιστρέφοντας ο Miller στην πατρίδα του, επέπληξε τις Ηνωμένες Πολιτείες με το έργο του The Air Conditioned Nightmare (Ο Κλιματιζόμενος Εφιάλτης).

Ο αντίκτυπος του προώρου γήρατος της Δύσης είναι σήμερα αισθητός ανά την υφήλιο. Η απουσία ενός ανθρωπιστικού υποβάθρου οδηγά στην ευδοκίμηση καρκινογόνων κυττάρων και πολιτικοοικονομικών συστημάτων. Η βιομηχανική επανάσταση αύξησε την κινητικότητα των καταναλωτικών κοινωνιών των οποίων η νοοτροπία ότι «ο χρόνος είναι χρήμα», η καταναγκαστική εργασία και η ηθική τάξη αφαίρεσαν από τον άνθρωπο την αρχή της χαράς, την αρχή της απόλαυσης - τον ίδιο τον Έρωτα. Ορισμένοι θεσμοί του Δυτικού πολιτισμού (όπως και ο τρόπος που εκεί ερμηνεύτηκε ο Ιουδαιοχριστιανισμός) περιόρισαν ασφυκτικά τις φυσικές ορμές και συνεπώς τις πνευματικές. Όταν ο Φρόιντ ψυχανάλυσε τον Δυτικό Πολιτισμό διέγνωσε μερική ή πλήρη ερωτική ανεπάρκεια, επισημαίνοντας ότι δεν υπήρχε θεραπεία αφού δεν έχει μέλλον ένας οργανισμός του οποίου η καρδιά έχει πάψει να πάλλεται. Εξ άλλου, ο έρως δεν ανέχεται κανένα είδος ζυγού, καθώς υπερβαίνει την συζυγικότητα όπως και η Αφροδίτη, που, επειδή υποχρεώθηκε να παντρευτεί τον Ήφαιστο, στην συνέχεια έκανε εραστή της τον Άρη, τον θεό του πολέμου. Στις μέρες μας βλέπουμε την πουριτανική Δύση στο πρόσωπο των Η.Π.Α. να εκτονώνεται με την πολεμοχαρή μανία της. Δηλαδή βλέπουμε το καταπιεσμένο ερωτικό στοιχείο (την Αφροδίτη) να εκτονώνεται με την βία (τον Άρη) στις αδυσώπητες μάχες του πολέμου.

Παρά την σημερινή τεχνολογική πρόοδο και την επιφανειακή χλιδή, ο Δυτικός Κόσμος συνεχίζει να κατασπαράζει τον πλούτο της υφηλίου κατά τον ίδιο τρόπο που έπρατταν οι Ρωμαίοι. Αυτή η λαιμαργία καθιστά τις σύγχρονες πόλεις δυσανάλογες προς τα ανθρώπινα μέτρα και συνεπώς δεν προάγουν μία πραγματική ανθρώπινη ανάπτυξη, αλλά τον ατομικισμό. Ανομοίως με έναν πολίτη της αρχαίας Αθήνας, ο σύγχρονος άνθρωπος, επειδή δεν αισθάνεται πλέον ότι συνεισφέρει συλλογικά στο κοινωνικό γίγνεσθαι και στο κοινό καλό, όλο και περισσότερο «ιδιωτεύει» - αποσύρεται στον εαυτό του. Ακολουθεί η απομόνωση μπροστά από οθόνες υπαγορεύουσες τρόπους ζωής που εξυπηρετούν την χειραγώγηση των μαζών. Ο έντεχνος εξωραϊσμός της βίας που προβάλλει ο Αμερικανικός κινηματογράφος αποκτηνώνει τις γενιές και δημιουργεί μία όλο και αυξανόμενη ζήτηση για κατανάλωση και εικονικές αποδράσεις από την αλήθεια, από τη μνήμη. Αυτό που φοβίζει είναι ότι η «παγκοσμιοποίηση» βασίζεται σε ακριβώς αυτή την τάξη πραγμάτων. Είναι κάτι που ενισχύει αυτό που κάποτε είπε ο Αϊνστάιν για τα δύο άπειρα: εκείνο του σύμπαντος και αυτό της ανθρώπινης ηλιθιότητας.

Μετά από όλα αυτά, υπάρχει ελπίδα να εμβολιασθεί με ανθρωπισμό ο πρόωρα γερασμένος δυτικός κόσμος; Μπορούμε να ανασύρουμε από τον λήθαργο την Μνημοσύνη και τις εννέα κόρες της, τις Μούσες;

Εάν κάποια στιγμή διαύγειας κοιτάξουμε πίσω από το κυριαρχικό σημερινό παραπέτασμα και αναγνωρίσουμε την πρωταρχικότητα του έρωτος στην ανθρώπινη φύση, αλλά και τους λόγους που μας οδήγησαν στον Ερυσιχθόνιο καταναλωτισμό, ίσως να γευθεί η Δύση τα στερημένα της νιάτα. Μπορεί και να συνειδητοποιήσουμε ότι ως σύνολο είμαστε αγωγοί ανακυκλώσιμης οργανικής ύλης και ενέργειας που διαιωνίζουν το σύμπαν ευχάριστα μόνον όταν παράγουμε ποίηση καθ' όλη την εξέλιξη. Η ελπίδα βρίσκεται στην Ευρώπη όπου, εάν ανθίσει ο ανθρωπισμός, ίσως επηρεάσει και το υπερατλαντικό παραπροϊόν της του οποίου το αβυσσαλέο κενό μνήμης κατασπαράζει το περιβάλλον του πλανήτη.

Αυτό απαιτεί θεραπεία του γήρατος αλλά και την αναγέννηση από τη τέφρα. Άλλωστε το σύμβολο του Ελληνισμού είναι ο μυθικός Φοίνιξ ξαναγεννιέται από την στάχτη του. Η πάσχουσα ανθρωπότητα εναγωνίως αναζητεί ένα ελιξίριο που θα επαναφέρει τα νιάτα. Εάν μελετηθεί το γονιδίωμα του Ολυμπιακού Πνεύματος, συνιστάμενο εκ σώματος και ψυχής, τα νιάτα είναι εφικτά. Με αυτό το γονιδίωμα πρέπει να διαποτιστεί όλη η ανθρωπότητα για να κατανοήσει την πρωταρχική σημασία της ερωτικής ορμής που διερμηνεύει και εκφράζει το μεγαλείο, δηλαδή την ομορφιά που εκφράστηκε σε ανθρώπινες πόλεις και κοινότητες όπου ο πολίτης ένοιωθε ως ενεργό κύτταρο του ευρύτερου συνόλου.

Αυτό δεν επιτυγχάνεται σε πολυεθνικές μεγαλουπόλεις και προάστια. Όταν ο άνθρωπος πρέπει να ταξιδεύει χιλιόμετρα για να ψωνίσει σε πολυκαταστήματα, όπου αναρτώνται επιγραφές του τύπου "No Loitering" (απαγορεύεται το χασομέρι), στερείται κάθε υγιούς επαφής με τους συμπολίτες του. Πρωταρχικής σημασίας λοιπόν είναι προγράμματα που θα ενθαρρύνουν την αποκέντρωση και την εγκατάσταση κοινοτήτων στην ύπαιθρο και που θα αποθαρρύνουν πολυεθνικές κοινωνίες, εφ' όσον σε τέτοια χωνευτήρια καταστρέφεται η ιδιάζουσα πολιτισμικότητα του πλανήτη.

Η διαφορετικότητα ουσιαστικά καταστρέφεται σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες και κατά συνέπεια εγκαθιδρύεται μία ομογενοποιημένη μονοκαλλιέργεια που καθορίζεται από την μαζική ενημέρωση. Για να αποτραπεί κάτι τέτοιο, ανθρώπινες κοινότητες χρειάζονται σταθερότητα ώστε να ζυμώσουν την δική τους καλλιέργεια. Σήμερα, το αέναο ανακάτεμα λαών σκοπίμως επιδιώκεται με κάθε μέσο, ακόμη και με πολέμους, που οδηγούν πληθυσμούς στην μετανάστευση για να αλλοιωθούν οι ανθρώπινες ταυτότητες και να επικρατήσει μία αποχαυνωτική ισότητα που αντιστοιχεί στην ισοπέδωση και οδηγεί στην κατανάλωση. Αυτοί που κόπτονται για μια τέτοια ισότητα ορέγονται απολύτου αρχής και κυριαρχίας πάνω στα άβουλα και άνευ αυτοφυούς συνειδήσεως όντα.

Ας μη λησμονούμε ότι το Ολυμπιακό Πνεύμα δημιουργήθηκε από πολίτες ανθρωπίνων πόλεων που γιόρταζαν ποιητικά την ομογένειά τους αλλά και την διαφορετικότητά τους. Από πολίτες που χόρευαν κυκλικά κρατώντας τα χέρια. Κάποια στιγμή οι κύκλοι έσπασαν, τα χέρια λύθηκαν. Στην αρχή, καίπερ χωρισμένοι, οι χορευτές συνέχιζαν να χορεύουν κοιτώντας ο ένας τον άλλον στα μάτια, αλλά μετά γύρισαν τις πλάτες. Τώρα ο καθένας χορεύει μόνος του ανεβοκατεβάζοντας το κεφάλι στους μονορυθμικούς ήχους της απόλυτης «ιδιωτείας» - σαν ένα από τα εκατομμύρια έμβολα που κινούν την μονοκαλλιεργητική μηχανή του «Ανθρώπου Καταναλωτή».

Μόνο όταν οι άνθρωποι αρχίσουν να σχηματίζουν χορευτικούς κύκλους σαν αυτούς που κυματίζουν στην Ολυμπιακή σημαία θα σημαίνει ότι επιστρέφουμε στον ανθρωπισμό που εγκλείει την ορμή και τον έρωτα. Τότε μόνο θα αντανακλούν οι Ολυμπιακοί το επιθυμητό μέτρο πολιτισμού στον πλανήτη μας. Και γι αυτό το έργο ως Έλληνες θα πρέπει να αγωνισθούμε δια της μνήμης και της αρετής με απώτερο σκοπό την Αρμονία.