Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΟΥ; "ΟΝΟΜΑ ΚΑΙ ΠΡΑΜΑ..."

2017-02-27

"Ω Έλια, Μπάμη, Έφη, Τζον, Μαρίζα, Τζένη, Μήτσο,                                    υπήρξε μία εποχή που όλοι απαντούσαν                                                   σε όνομα με νόημα και όχι μόνον ήχο..."                        

Ο νόμος της φύσεως ορίζει ότι οι τεχνητές μονοκαλλιέργειες δεν επιβιώνουν χωρίς λίπασμα. Δεν επιφέρουν καρπούς χωρίς χημικά και φάρμακα που χρηματοδοτούνται για να τις προστατέψουν από τα παράσιτα, τις αρρώστιες και τα έντομα επειδή δεν διαθέτουν την ποικιλία των πολύ-οργανισμών που εμπλουτίζουν το έδαφος. Γίνονται έρμαια κακοήθων εισβολέων, οπότε εξασθενούν και πεθαίνουν.

Τα δάση αντιθέτως, ευδοκιμούν μόνα τους χωρίς ανθρώπινη επέμβαση. Η φύση παίζει το ευθαλές παιχνίδι της και οργιάζει με πολυμορφία κατά την αέναη αλληλεπίδραση μικροοργανισμών, εντόμων και ζώων που φιλοξενούνται στην ακόρεστη αγκάλη της ανομοιοτέλευτης χλωρίδας. Το χώμα σφύζει από ζωή, πλούσιο σε συστατικά που ανακυκλώνονται και θρέφουν τον επίγειο παράδεισο.

Ο ίδιος αυτός φυσικός νόμος ισχύει για όλους τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας. Ο άνθρωπος δεν αποτελεί εξαίρεση εφ' όσον ούτε κι αυτός επιβιώνει εάν το διαιτολόγιό του δεν περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Αυτός ο κανόνας ισχύει για ό, τι δρα στον πλανήτη μας, και οι ανθρώπινες κοινότητες δεν αποτελούν εξαίρεση. Όσα περισσότερα ιστορικά συστατικά αποτελούν την κληρονομιά και την πολιτισμική μνήμη ενός έθνους, τόσο περισσότερο διασφαλίζεται και η υγιής διαιώνιση της ταυτότητός του, η ευδαιμονία του λαού του και η πολιτισμική του άνθηση. Ανθίζει η γλώσσα, αναθάλλει η λογοτεχνία, αναπτύσσονται οι τέχνες και η φιλοσοφία, κραταιώνεται η κοινωνική αλληλεγγύη και δημιουργείται ένα αλσοβριθές περιβάλλον πολιτισμού που, όπως ένα δάσος, δεν χρειάζεται λίπασμα.

Δυστυχώς, στις μέρες μας τα δάση του πλανήτη αποψιλώνονται για να περάσει το αλέτρι που προετοιμάζει το έδαφος για περισσότερες μονοκαλλιέργειες τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά. Το μεγαλύτερο πλήγμα στην φύση και στον άνθρωπο το επέφεραν τα σύγχρονα μεταφορικά μέσα. Ο εθισμός του ανθρώπου στην εύκολη μετακίνηση δημιούργησε αυξανόμενη ζήτηση για καύσιμα από τις βιομηχανίες. Κατά ποιητικό τρόπο, θα μπορούσαμε να ερμηνεύσουμε τα γεωτρύπανα που εισχώρησαν στα βάθη της γης για να φέρουν στην επιφάνεια το πετρέλαιο ως τους ελευθερωτές τεράτων όπως τους Εκατόγχειρες που οι Ολύμπιοι είχαν φυλακίσει στα Τάρταρα. Τα πλοκάμια αυτών τον τεράτων είναι οι δρόμοι που περιτυλίγουν τον σύγχρονο άνθρωπο ο οποίος φαίνεται ότι έχει χάσει τον έλεγχο.

Πώς να μην τον χάσει, εφ' όσον και αυτός είχε αλεστεί μέσα από τους οδοντωτούς τροχούς των εργοστασίων; Η λεπίδα της βιομηχανικής επανάστασης ξερρίζωσε αρχέγονες παραδόσεις και ανετράπη ο αγροτικός βίος που κάποτε εναρμόνιζε τον άνθρωπο με την φύση παρέχοντάς του την ψυχική του ισορροπία.

Διαμελισμένος πλέον, σήμερα βιώνει την μοίρα μίας τεχνητής μονοκαλλιέργειας. Και όπως η αυτού του είδους μονοκαλλιέργεια χρειάζεται χημικά για να συντηρηθεί, έτσι και αυτή η εύπλαστη και εκμεταλλεύσιμη ανθρώπινη μάζα θρέφεται από την ακτινοβόλο λυχνία της τηλεθέασης - την οθόνη. Αυτή φωτίζει τον άνθρωπο μετωπικά εμφυσώντας του τα πρότυπα που καθορίζουν την αντίληψη και την συμπεριφορά του, ακριβώς όπως οι χημικές ορμόνες καθορίζουν την ανάπτυξη των φυτών.

Αποκομμένος από τη φύση και τις παραδόσεις, είναι καταδικασμένος να παραδέρνεται στην λήθη που του προκαλεί η εικονική πραγματικότητα. Και εάν η εικόνα καθορίζει συμπεριφορές, η μονότονη μουσική που προσφέρεται στις σύγχρονες γενιές διευθύνει την "ποπ, ροκ, χιπ χοπ κ.λ.ποπ" κίνηση των κεφαλών, αίτινες ως έμβολα κινούν τους μηχανισμούς του 'ψηφιακού ανθρώπου-καταναλωτή.'

Η υπεραπλούστευση αυτού του "μινιμαλιστικού" είδους αντικατοπτρίζεται τόσο στην γλώσσα όσο και στην τέχνη του, αλλά κυρίως στην σχέση με το όνομά του. 

Στις μέρες μας, π.χ., όλο και περισσότεροι απαντούν σε ήχους, όπως τα κατοικίδια ζώα, παντελώς ανίδεοι ως προς την εννοιολογία = (εν+νους+λόγος) των ονομάτων που τους νέμουν ως νοματαίους στον πλανήτη.

Η Ευτυχία έγινε 'Έφη', ο Δημήτριος 'Μήτσος', ο Βασίλειος 'Μπίλης', η Ευγενία 'Τζένη', ο Ιδομενέας 'Μένιος', και ούτω καθ' εξής. Πηγαίνεις σε ένα τραπέζι και φωνάζεις Γιάννη, ή Νίκο και μετράς κεφάλια που σε κοιτούν... Έχω τύχει σε γιορτή όπου παππούς, γιός και εγγόνια φέρουν το ίδιο όνομα. Εκεί να δεις μπέρδεμα...!

Κι εδώ μπορεί να αναρωτηθεί κανείς - και τι μ' αυτό; Τι σχέση έχουν τα ονόματα; Τίποτα το σπουδαίο εκτός από το γεγονός ότι η απουσία πρόσβασης στο έτυμον ενός ονόματος είναι ενδεικτικό της γενικότερης πολιτισμικής λήθης του φέροντος, αλλά και αυτών που τον ονοματοδότησαν.

Το ότι έχουμε γεμίσει την μισή Ελλάδα με Γιάννηδες, Μαρίες και Μανώληδες κραυγαλέως δηλώνει την έλλειψη μνήμης, και συνεπώς ποιότητος ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού μας...

Ένας υψηλός ανθρωποκεντρικός πολιτισμός ονοματοδοτεί βάσει των χαρακτηριστικών του φέροντος ή της ευχής του ονοματοδότη, όπως συνέβαινε κατά την εποχή της δόξας = (δοκώ-σκέπτομαι). Το πραγματικό όνομα του Πλάτωνος, φερ' ειπείν, ήταν Αριστοκλής= (Άριστος+ κλέος = δόξα, από το κλέω = μιλώ για κάποιον). Αλλά ο Πλάτων ονομάσθηκε έτσι από τον δάσκαλο της γυμναστικής του, τον Αρίστωνα τον Αργείο που ήταν παλαιστής, επειδή είχε εύρωστη εμφάνιση. Ωστόσο, κάποιοι ισχυρίζονταν ότι ονομάσθηκε έτσι εξαιτίας της ευρύτητας του λεκτικού του ύφους ή επειδή είχε φαρδύ μέτωπο. Όπως και να έχει, τότε δεν ονοματοδοτούσαν για να τιμήσουν ένα άλλο πρόσωπο, είτε θρησκευτικό, είτε συγγενικό, αλλά για να ταυτοποιήσουν την μοναδική οντότητα του φέροντος.

Διόλου τυχαίως ο Αθηναίος φιλόσοφος Αντισθένης επισήμανε ότι «Αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις» (εννοώντας και τις λέξεις, γενικότερα). Χρόνια πριν τον Αντισθένη, και ο Πυθαγόρας τόνισε ότι ο κάθε άνθρωπος πρέπει να διάγει βίο αυτογνωσίας, αναδιφώμενος το πραγματικό του όνομα. Αυτό ισχύει για τους σκεπτόμενους φυσικά.

Εάν ζούμε στην σκιά των προγόνων, είναι επειδή εκείνοι είχαν βαθύτατη εννοιολογική πρόσβαση σε όλους τους ήχους, ενώ εμείς απαντούμε μόνο σε ήχους... Τα δημιουργήματα μίας φαντασίας που φιλοξενούσε έννοιες και εικόνες με κάθε άρθρωση, κάθε λέξη, καθιστούν έως και στις μέρες μας κάθε προσπάθεια κατώτερη ως προς το κάλος και την ποιότητα. Αυτό που ζημιώνεται περισσότερο από κάθε τί άλλο είναι η ανθρωπιά, η απουσία της οποίας εκδηλώνεται γλωσσικώς και εικαστικώς.

Είναι πράγματι αξιολύπητο το ότι στις μέρες μας απαίδευτοι Ελληνόφωνες ονοματοδοτούν βάσει τηλεοπτικών προτύπων, ή ΕβραΙκών δοξασιών με ονόματα τύπου Σίντι, Τζόνι, Τζόρτζι, Μιχαήλ, Γαβριήλ, Ελισάβεθ, Ιωνάθαν κλπ - ουσιαστικά μακαρίζοντας ξένα πολιτισμικά στοιχεία που ούτε καν αντιπροσωπεύουν τον περιρρέοντα πολιτισμό και γλώσσα των ιδίων...

Όπως η γλώσσα, η μουσική και η ονοματοδοσία, έτσι και οι εικαστικές τέχνες και η αρχιτεκτονική καθρεπτίζουν το σχίσμα του σύγχρονου ανθρώπου από την φύση και την πολτισμική μνήμη. Ο χαμηλότερος κοινός παρονομαστής εφαρμόζεται και στις τρεις περιπτώσεις, συχνά απαντώντας σε λέξεις όπως 'μινιμαλισμός' και 'αφαίρεση'. Και εδώ δεν μιλάμε για αφαίρεση τύπου «αφαιρώ την στραβή μύτη του πρότυπου και τοποθετώ το ιδεώδες για να επιτυγχάνω την απόλυτη ομορφιά», αλλά «αφαιρώ για να προκαλέσω.» Κατ' αυτόν τον τρόπο η ασχήμια και η μετριότητα αποκτούν 'κύρος' εφ' όσον αυτή η κατάσταση των πραγμάτων επιτρέπει σε εξ ίσου μέτριους κριτικούς τέχνης που βλέπουν ένα μαύρο τετράγωνο σε καμβά εκφωνούμενοι: «ω, τι απύθμενο βάθος!».



Κάπου χάσαμε τον δρόμο, πατριώτες....! Από το ορθόν "μέτρον Άριστον" καταλήξαμε σε αυτό που μέσα απο την λήθη τους οι νέοι αποκαλούν "παν μέτρον άριστον," δηλαδή, "όλα τα μέτρα είναι άριστα".... Από τον κυβισμό του Πικάσο, που πολύ ταιριαστά παρουσιάζει την ανθρώπινη μορφή παραμορφωμένη ή και διαμελισμένη, έως και τα άμορφα παραπήγματα που ξεφυτρώνουν τερατωδώς σε πόλεις και χωριά, η απουσία της Μνημοσύνης είναι έκδηλη και το έδαφος έτοιμο για την σπορά της ευκόλως χειραγωγίσημης ανθρώπινης μονοκαλλιέργειας.

ΥΠΗΡΞΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ

Υπήρξε μία εποχή που όλοι απαντούσαν

σε όνομα με νόημα και όχι μόνον ήχο.

Η Φύσις η παμμήτορα γέμιζε την πλάση

με παιχνιδιάρικους θεούς που τρέχανε στα δάση.

Σαν οι Δρυάδες έπαψαν τα δέντρα ν' αγκαλιάζουν,

ξορίστηκε ο άνθρωπος στον άγονο το χώρο.

Ανάθεμα την μάχαιρα που έκοψε το λώρο.

Υπήρξε μία εποχή που τ' άγριο κυπαρίσσι

μορφή κολώνας έπαιρνε και στήριζε μετόπες.

Ο ουρανός αέτωμα, τα σύννεφα γλυπτά του,

το θείον έρρεε παντού, κι εμείς στην αγκαλιά του.

Ανάθεμα την μάχαιρα που έσκισε τη Γαία

κι εισχώρησε στα Τάρταρα τα τέρατα ν' αδράξει,

να λύσει Εκατόγχειρες, τον κόσμο να σπαράξει.

Υπήρξε μια περίοδος βριθούσης Αρμονίας

που λόγος και περίπατος εσμίγανε στα δέντρα.

Ο Αίολος ψιθύριζε στο φύλλωμα του τόπου

Και η πνοή του έθρεφε τα όνειρα τ' ανθρώπου.

Τα κυπαρίσσια καίγονται. Φλεγόμαστε μαζί τους.

Και στους κορμούς τους ο τριγμός ηχεί το κύκνειο άσμα

του μαραμένου Ελληνισμού - απύθμενο το χάσμα!

Ω Έλια, Μπάμπη, Έφη, Τζον, Μαρίζα, Τζένη, Μήτσο,

υπήρξε μία εποχή που όλοι απαντούσαν

σε όνομα με νόημα και όχι μόνον ήχο.


-Παναγιώτης Τερπάνδρου Ζαχαρίου- (1990)