ZEΪΜΠΕΚΙΚΟΝ = Ο ΧΟΡΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

2017-05-30

Δεν διδάσκεται, δεν μαθαίνεται, και από γυναίκες δεν χορεύεται...

Από την παιχνιδιάρικη ηλικία της αρχαϊκής εποχής, το εφηβικό στάδιο της κλασσικής, την μέση ηλικία της Ελληνιστικής περιόδου, το γήρας της Βυζαντινής, έως και τα βαθιά γεράματα της σημερινής εποχής, ο Ελληνισμός έχει διανύσει έναν πλήρη κύκλο ζωής και ελπίζει στην αναγέννησή του. Σήμερα μπορεί να απαριθμεί και να απολαύει αυτά που έχει κληροδοτήσει στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Χωρίς επάρσεις πλέον, προσγειωμένος από τη γνώση ότι η μοναδική μονιμότητα που επικρατεί στο σύμπαν είναι το προσωρινό, θα πρέπει να χαίρεται ένα σύγχρονο τρόπο ζωής συνυφασμένο με τις διαχρονικές του παραδόσεις. 


Η γνώση αυτή φαίνεται να έχει χορογραφηθεί στην κυκλική κίνηση του κατ'εξοχήν ανδρικού χορού: του «ζεϊμπέκικου», όπου η κάθε στροφή συμβολίζει κάτι από τον αέναο κύκλο της ζωής και ο κάθε κτύπος της παλάμης στο έδαφος μοιάζει σαν πότε να περιφρονεί τον θάνατο, πότε να αρπάζει τα της γης πλούτη και πότε να την κτυπά για να ανοίξει τις πύλες του ο Άδης. Εξαρτάται από τη διάθεση του χορευτή.

Κατά τον Ηρόδοτο, η λέξη Ζεμπέκος παράγεται από την αρχαία Θρακική λέξη μπούκο που προερχόμενη από την φρυγική λέξη βέκος σημαίνει βούκα=μπουκιά η οποία με πρώτο συνθετικό την κλητική του Ζεύς, Ζευ, παράγει την λέξη Ζεϊμπέκηδες. Ο ίδιος θεωρεί ότι συμβολίζει την αναζήτηση για την ένωση του πνεύματος, η ζεύξις, με το σώμα (σύμβολο του οποίου είναι η μπουκιά, το ψωμί), δηλαδή του θεού με τον άνθρωπο και χορευόταν στην απώτερη αρχαιότητα προς τιμήν της Κυβέλης της μητέρας θεάς.

Οι ερμηνείες ως προς το έτυμον ποικίλουν, αλλά η προέλευση μάλλον ετυμολογείται από το 'Ζευς' και 'Βάκχος', ήτοι, 'Ζευβάκχικος' χορός. Ο Ζευς, το απόλυτο πατριαρχικό σύμβολο, υπό την επήρεια του υιού του, Βάκχου (Διόνυσου - θεού του οίνου και της έκστασης), απλώνει τα χέρια σαν τα φτερά του συμβόλου του, τον αετό, και ως θεός που είναι «θέει» (τρέχει, κινείται) αυτοσχεδιάζοντας κυκλικά, πότε σε έκσταση με κλειστά τα μάτια και το κεφάλι ψηλά, και πότε ορμά σαν τον αετό κατά της γης για να αρπάξει αυτό που επιθυμεί.

Ωστόσο, οι «ζεϊμπέκηδες» αποκαλούντο οι εξισλαμισθέντες Έλληνες της Μικράς Ασίας από την Προύσα, το Αϊδίνιο και την Ερυθραία, οι οποίοι επίσης ήσαν επαγγελματίες στρατιώτες της τούρκικης χωροφυλακής. Το «ζευβάκχικον» ίσως να ήταν και ο τελευταίος χορός των Σπαρτιατών τη νύκτα που προηγήθηκε της τελευταίας μάχης εναντίων των Περσών στις Θερμοπύλες.

Η κυκλική του κίνηση συμβολίζει και την αντίληψη που είχαν για το θείον οι πρώτοι Έλληνες που χάλκευσαν την λέξη «θεός» από το ρήμα «θέω» ή και «θείω» που σημαίνει «κινούμαι», «τρέχω». Η αρχική σημασία της έχει επιβιώσει έως και στις ημέρες μας στο «βοήθεια» και στο «βοηθέω», δηλαδή «σπεύδω» με «βοή», με «κραυγή». Ζει και στο «ευθεία», που είναι παραλλαγή από το αρχαιότερο Ιωνικό «ιθύς» (ίσιος) από το «θύω» και «ιθύω» = σπεύδω εμπρός, ορμητικώς φέρομαι, δηλαδή «ευ» (καλά) «θέεις» (τρέχεις)- ίσια, χωρίς ελιγμούς και στροφές. Οι λέξεις θύελα, ιθύνων, διευθύνω κλπ, επίσης φέρουν την ρίζα εκ του -ιθύς.

Το θείον λοιπόν είναι ορμή, κίνηση, και σε αυτό δεν είναι ξεχωριστό από εμάς. Αν λάβουμε υπ' όψιν ότι τα πάντα «θέουν» κυκλικώς και σπειροειδώς, όπως και η διαδρομή ενός ανθρώπου ή ενός έθνους, αλλά και η ίδια η σπειροειδής κίνηση των γαλαξιών, το «θείον» απαρτίζεται από τα πάντα και την κίνηση των πάντων. Η δημιουργός δύναμη, τουλάχιστον μέχρι εκεί που μπορεί να φτάσει η λογική του ανθρώπου, αποτελείται από τις κινητήριες δυνάμεις και τους νόμους της φύσεως. Πέρα από τη λογική αυτή προσφέρουν μεταφυσικές απαντήσεις οι θρησκείες ανά την ανθρωπότητα για να καλύψουν το κενό.

Όμως, ο μεσολαβητικός ρόλος εκάστης θρησκείας μεταξύ ανθρώπου και αυτού που το δόγμα ορίζει ως θεό, πολλά δεινά έχει επιφέρει στον πλανήτη. Από τις καταδίκες της Ιεράς Εξέτασης έως και την επικρατούσα κατάσταση στην Μέση Ανατολή, η ανθρωπότητα σφαδάζει εξ αιτίας των κατασκευασμένων «διαμεσολαβητών».

Όσοι έχουν την ανάγκη διαμεσολαβητών ή κάποιου θρησκευτικού δόγματος, μάλλον δεν κάνουν τον κόπο ή φοβούνται να αποκτήσουν γνώση της ανθρώπινής τους, και συνεπώς 'θείας', υπόστασης.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ τα σοφά λόγια ενός Σφακιανού γέροντα, που κάποτε συζητώντας μαζί του μου είπε,

Ούλοι οι θρησκόληπτοι και ούλες οι θεούσες, κοπέλι μου, καλύπτουν τα κουσούρια 'τωνε σα μισοί ανθρώποι που 'ναι, τάχα μου θεοφοβούμενοι, λάβρες τωνε!

Ίσως η συνειδητοποίηση του ότι όλοι και όλα αποτελούν τον Θεό μας κάνει να νοιώσουμε περισσότερη ευθύνη για τις πράξεις μας και τον τρόπο που δρούμε σε αυτό το σύμπαν. Δηλαδή όλοι μας ίσως πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι αποτελούμε μέρος του συμπαντικού θείου, της συμπαντικής κίνησης ως αγωγοί ανακυκλώσιμης ύλης και ενέργειας που μπορούν να «θέουν» ποιητικά.

Εάν λειτουργούσαμε κατά συνείδηση ως μόρια του «θείου» και δρούσαμε στο πλαίσιο της Αρμονίας με γνώμονα το 'άριστον', η όλη διαδρομή θα ήταν τόσο συναρπαστική, όσο και ο εξελισσόμενος κόσμος μας. Με άλλα λόγια, θα μπορούσαμε να ερμηνεύσουμε ξανά το θείον σαν ποιητές...

ΘΕΩ

Ω τις εστίν η δύναμις οία με κυριεύει!

Αυτό που θέει μέσα μου αγριεύει και θεριεύει.

Τα πάντα θέουν γύρω μου... κι ο ίδιος ο πλανήτης

κινείται, σφύζει από ζωή, Ζευβάκχικον χορεύει.

Ω τις εστίν η δύναμις οία τον δυναστεύει!

Κι εγώ θεός εντάσσομαι στη φύση που γυρίζει.

Ως μόριον του σύμπαντος, το σώμα μου κομίζει

Του άπειρου την ύλη και ψυχή διαιωνίζει.

Σπονδή είναι στην κίνηση του θέοντος ο νους μου,

κι ακολουθεί το σώμα μου ιθύνοντες θεούς μου.

Στη δράση του σμιλεύεται ως έργον Πολυκλείτου,

ενθάδε όπου θέει το πλούσιο φως, ο Υπερίων,

και έδραμον οι ήρωες και θρύλοι Ολυμπίων.

Λούω πνεύμα, νου, ψυχή και όλο το κορμί μου

στο θείο φως, κι αρμονικά, χρυσή τομή χαράζω.

Ως Έλληνας, την κίνηση "θεό" την ονομάζω.

Ω τις εστίν η δύναμις οία με κυριεύει!

Ολύμπιο πυρ Ελληνικό το χάος τιθασεύει.


-Παναγιώτης Τερπάνδρου Ζαχαρίου-